ប្រាសាទបន្ទាយប្រី៖ ភាពសុខដុមនៃទេសភាពវប្បធម៌ និងតម្លៃមិនអាចកាត់ថ្លៃបាននៃសិលាចារឹក

ខេត្តសៀមរាប៖ ប្រាសាទបន្ទាយប្រី គឺជាសំណង់សាសនាលាក់ខ្លួនមួយ ស្ថិតក្នុងតំបន់រមណីយដ្ឋានបេតិកភណ្ឌពិភពលោកអង្គរ។ ប្រាសាទដ៏ស្ងប់ស្ងាត់មួយនេះ មិនត្រឹមតែជានិមិត្តរូបនៃស្ថាបត្យកម្មដ៏ប្រណីតប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជាទីតាំងដែលបង្ហាញពីកិច្ចសន្ទនាដ៏ល្អឥតខ្ចោះរវាងសំណង់បុរាណ និងទេសភាពវប្បធម៌ជុំវិញ ដែលទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍អ្នកទេសចរ និងអ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវ បានយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។

តាមផ្នែកភូមិសាស្ត្រ ប្រាសាទបន្ទាយប្រីមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងភូមិលាងដៃ ឃុំលាងដៃ ស្រុកអង្គរធំ ខេត្តសៀមរាប។ សក្ការភូមិមួយនេះ ត្រូវបានកសាងឡើងនាចុងសតវត្សរ៍ទី១២ និងដើមសតវត្សរ៍ទី១៣ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន តាមរយៈរចនាបថបាយ័នដ៏រស់រវើក។

ទោះបីជាសំណង់ប្រាសាទនេះមានទំហំតូចល្មម និងពុំសូវមានសិលាចារឹករៀបរាប់វែងឆ្ងាយដូចប្រាសាទធំៗដទៃទៀតក្តី ប៉ុន្តែតម្លៃប្រវត្តិសាស្ត្រដែលលាក់ខ្លួននៅលើស៊ុមទ្វារ គឺពិតជាមានសារៈសំខាន់ជាសារវន្ត។ ផ្ទាំងសិលាចារឹកខ្លីៗទាំងនោះ ជាតម្រុយប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏វិសេសវិសាលក្នុងការស្វែងយល់ពីព្រលឹង និងរចនាសម្ព័ន្ធសង្គមសម័យនោះ។ ជាក់ស្តែង ផ្អែកលើលទ្ធផលនៃការសិក្សាស្រាវជ្រាវលើសិលាចារឹកលេខ K.526 ដែលមានកម្រាស់៤បន្ទាត់ បានបង្ហាញព័ត៌មានយ៉ាងសំខាន់៖

- ៣បន្ទាត់ខាងលើ៖ គឺជាការចារឹកណែនាំ និងថ្វាយព្រះនាមដល់ទេពផ្សេងៗ រួមមាន៖ កម្រតេង ជគត ឝ្រីរាជឝិល្បីន្ទ្រេឝ្វរ, កម្រតេង ជគត ឝ្រីចន្ទ្រេឝ្វរ, និង កម្រតេង ជគត ឝ្រីឝាន្តីឝ្វរី។

- បន្ទាត់ខាងក្រោម៖ បានផ្តល់ព័ត៌មានជាប្រវត្តិសាស្ត្រអំពីអត្តសញ្ញាណរបស់បុគ្គលជាន់ខ្ពស់ដែលមានសទ្ធាជ្រះថ្លាក្នុងការស្ថាបនាសំណង់សាសនានេះ គឺ «តិវ្រះអំតេងរាជឝិល្បិស្ថាបនា» (ព្រះអង្គម្ចាស់ រាជសិល្បិ ជាអ្នកស្ថាបនា)។

ស្ថាបត្យកម្មដែលសង់ឡើងពីថ្មភក់នៃប្រាសាទបន្ទាយប្រី បានឈរជើងយ៉ាងរឹងមាំឆ្លងកាត់ការសឹករេចរិល ដោយសារអាយុកាលរាប់រយឆ្នាំ និងអាកាសធាតុ។ នាពេលបច្ចុប្បន្ន ក្រោមការយកចិត្តទុកដាក់ និងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងខ្ពស់ពី អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា ក្រុមអ្នកជំនាញបាននិងកំពុងដំណើរការការងារអភិរក្ស ស្រាវជ្រាវ ធ្វើសម្រង់ប្លង់ និងធ្វើកំណាយ ដើម្បីស្វែងរកបំណែកថ្មយកមកផ្គុំឡើងវិញតាមបច្ចេកទេសបុរាណវិទ្យា (Anastylosis)។ កិច្ចការដ៏មានតម្លៃនេះ មិនត្រឹមតែដាស់ព្រលឹងស្ថាបត្យកម្មខ្មែរឱ្យរស់ឡើងវិញ និងរក្សាបាននូវសមតុល្យទេសភាពវប្បធម៌ជុំវិញប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជាការបន្សល់ទុកនូវមរតកចំណេះដឹង និងសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌដ៏វិសេសវិសាល សម្រាប់អ្នកសិក្សាស្វែងយល់ និងមនុស្សជាតិជំនាន់ក្រោយៗតទៅមុខទៀត៕